Редакция журнала «Башҡортостан уҡытыусыһы» - филиал ГУПРБ Издательский дом «Республика Башкортостан»
» » Уҡыусыларҙың белемдәрен баһалауҙа контроль-баһалау материалдарын ҡулланыу
Уҡыусыларҙың белемдәрен баһалауҙа контроль-баһалау материалдарын ҡулланыу



                      
Башҡорт  мәктәптәреөсөн  VI  кластың“Башҡорт  теле” дәреслеге  Х.В. Солтанбаева, Л.С. Балапанова   авторлығынданәшер  ителгән. Уға  Федеральдәүләт  стандарттары  нигеҙендә“Методик  күрһәтмәләр”  эшләнгән. VI класта башҡорт  телғилеменең   мөһим  бүлектәренең береһе – морфология   өйрәнелә. Улуҡыусылар  өсөн   ҡатмарлыбүлек  булып  тора. Дәрестәрҙә  темааңлатылып, ғәмәли  нығытылғандан һуң,  белемдәр контроль-баһалау  материалдарынигеҙендә тикшерелә. Үҙем төҙөгән КБМ-дарҙы дәрестәрҙә даими ҡулланам. Дәреслектең  башында үтелгәндәрҙе  ҡабатлауөсөн  темалар  бирелгән – уларға  ҡаратала  тестар  эшләнем. Һәртема  буйынса  бертест, уның  эсендә,  “еңелдән-ауырға”  принцибынансығып, өс  төрлө  вариантбирелә. Варианттарҙы уҡыусыныңүтелгән  теманы  нисекүҙләшереүенә  ҡарап  тәҡдимитергә мөмкин. Контроль-баһалауматериалдары  уҡыусыларҙың  белемдәренбаһалауҙа  уҡытыусыға  ҙур ярҙамбулыр, тигән ниәттә  бер нисә тема буйынса тестар   тәҡдим  итәм.
1-се  тест. V класта  үтелгәндәрҙеҡабатлау.  Синтаксис   һәм пунктуация.
                                                              Iвариант
  1. Һөйләмдең   ниндәйкиҫәктәре  була?
А)  баш киҫәктәре;
Б)  эйәрсәнкиҫәктәре;
В)  башһәм  эйәрсән  киҫәктәре;
Г)  дөрөҫ яуапюҡ.
     2.  Эйә менән хәбәрҙән генә торған  һөйләм  нисек атала?
 А)  тарҡау;
Б)  йыйнаҡ;
В)  ҡушма;
Г)   хәбәр.
3. Кемгә? Нимәгә?  һорауҙарына  яуапбиреүсе  һөйләм киҫәге нисек  атала?
А) аныҡлаусы;
Б) хәл;
В) эйә;
Г) тултырыусы.
4. Һөйләм  аҙағынданиндәй  тыныш  билдәләреҡуйыла?
А)  нөктә, өтөр, һорау;
Б)  нөктә, өндәү, һорау;
В) нөктә, һыҙыҡ, һорау;
Г) нөктә, өндәү.
5. Кешенең  тамамланғануйын белдерә ...
А)  һүҙ;
Б)  һүҙбәйләнеш;
В)  һөйләм;
Г) дөрөҫ яуапюҡ.
II  вариант
  1. Ниндәй  һөйләмкиҫәктәре  һөйләмдең  грамматикнигеҙе  була?
А)  эйә менән аныҡлаусы;
Б) хәбәр  менән тултырыусы;
В) эйә  менән хәбәр;
Г) аныҡлаусы  менән  тултырыусы.
      2.  Һөйләмдә  предметтыңберәй  билдәһен, иҫәбен, күләмен асыҡлап  килгән  эйәрсән киҫәк нисек  атала?
А)  аныҡлаусы;
Б)  тултырыусы;
В)  хәл;
Г)  дөрөҫ  яуапюҡ.
   3.  Эштең, хәрәкәттең  башҡарылыу  ваҡытын, рәүешен, урынын, сәбәбен, маҡсатын   белдереүсе  һөйләмкиҫәге  нисек  атала?
А)  эйә;
Б)  хәл;
В)  аныҡлаусы;
Г)  тултырыусы.
4.  Бертөрлө  һорауға  яуапбиргән  һөйләм киҫәктәре нисек атала?
А)  баш киҫәктәр;
Б)  тиң киҫәктәр;
В)  эйәрсән киҫәктәр;
Г)  дөрөҫ яуап юҡ.
5.   Һөйләмдеңтиң  киҫәктәре  араһынданиндәй тыныш  билдәһе  ҡуйыла?
А) һыҙыҡтар;
Б) ике  нөктә;
В) өтөрҙәр;
Г) берниндәй  ҙә тыныш  билдәһеҡуйылмай.
                                           III вариант
  1.   Билдәләнгән  һүҙҙәрһөйләмдең  ниндәй  киҫәгебула?   Яңы  уҡыу  йылыбашланды. 
А) аныҡлаусы менәнэйә;
Б) эйәменән  хәбәр;
В) хәлменән  хәбәр;
Г)  дөрөҫ  яуапюҡ.
     2. Тынышбилдәһе  дөрөҫ  ҡуйылғанһөйләмде  тап.
А) “Өйгәэшеңде  эшләп  бөттөңмө” – тип  һораныәсәйем.
Б) “Өйгәэшеңде  эшләп  бөттөңмө!” – тип  һораныәсәйем.
В)  “Өйгә  эшеңдеэшләп  бөттөңмө”, – тип  һораныәсәйем.
Г) “Өйгәэшеңде  эшләп  бөттөңмө?” – тип  һораныәсәйем.
3.  Күпнөктәләр  урынына   һөйләмдеңниндәй  киҫәген  ҡуйырһың?
  Миняңы   ..............   һатыпалдым.
А)  эйә;
Б)  тултырыусы;
В) аныҡлаусы;
Г) хәл.
4. Хәбәр  һөйләмдебилдәлә.
А)  Ниндәй  матуркөн!
Б)  Бөгөн  көнниндәй  буласаҡ?
В) Көндәраяҙ  һәм  йылытора.
Г)  Хәбәр  һөйләмюҡ.
5. “Синтаксис  һәмпунктуация” бүлеге  нимәне  өйрәтә?
А)  Һөйләмдәрҙе;
Б) Тынышбилдәләрен;
В)Һөйләмдең  баш һәм  эйәрсәнкиҫәктәрҙе;
Г)Һөйләмдәрҙе  һәм  тынышбилдәләрен.
2-се  тест. Фонетика. Лексика. Һүҙьяһалыш.
I вариант
1. Телмәрҙең иңҡыҫҡа  берәмеге  нимә?
А)  һөйләм;
Б)  һүҙ;
В)  һүҙбәйләнеш;
Г)  текст.
2.  Башҡорт  телендәяһалышы  буйынса  ниндәйһүҙҙәр  була?
А) тамыр;
Б) яһалма;
В)  ҡушма;
 Г)  тамыр, яһалма,  ҡушма.            
3. Өндәрҙениндәй  төркөмдәргә  бүлепйөрөтәләр?
А)  яңғырау  һәмһаңғырау  тартынҡылар:
Б)  ҡалын  һәмнәҙек  һуҙынҡылар;
В)  парлы  һәмпарһыҙ  тартынҡылар;
Г)һуҙынҡылар  һәм  тартынҡылар.
4. Башҡорттелендә  нисә  тартынҡыөн  бар?
А)  29;
Б)  28;
В)  27;
Г)  38.
     5Башҡорт  алфавитынданисә  хәреф  бар?
А)  42;
Б)  43;
В)  41;
Г)  46.
II вариант
  1.  Нимәул  алфавит?
А) Өндәрҙең  бер  тәртиптәгетеҙеме;
Б) Хәрефтәрҙең  бер  тәртиптәгетеҙеме;
В) тартынҡларҙың  бер  тәртиптәгетеҙеме;
Г)  һуҙынҡыларҙыңбер  тәртиптәге  теҙеме.
2. Тамырһүҙҙең  һуҙынҡыһы  ҡалынбулһа, ялғауҙа  нимә  яҙыла?
А) тикҡалын  һуҙынҡылар;
Б) тикнәҙек  һуҙынҡылар;
 В) ҡалын  һуҙынҡыларҙа,  нәҙек  һуҙынҡыларҙа;
Г) дөрөҫ  яуапюҡ.
3. Һүҙнимәгә  ҡарап  ижектәргәбүленә?
 А) тартынҡыөндәргә  ҡарап;
Б)  иренһуҙынҡыларына  ҡарап;
В)  һуҙынҡыларғаҡарап;
Г)яңғырау  тартынҡыларға  ҡарап.
4. Алфавиттаегерме  беренсе  булыпниндәй  хәреф  килә?
А)  у;
Б)  о;
В)  ө;
Г)  ы.
5.  Өндө  сағылдырмағанхәрефтәрҙе  билдәлә.
А)  а, ы;
Б)  г, в;
В)  ь,ъ;
Г)  з, с.
III  вариант
  1. Ялан, яҡшыһүҙҙәрендә  нисә  хәреф, нисәөн  бар?
А)  4 хәреф,  4  өн;
Б)  4 хәреф,6  өн;
В) 4 хәреф,  3өн;
Г)  4 хәреф,5  өн;
2. Ҡайһыяуапта  ялғауҙар  дөрөҫяҙылған?
А)  төҙөлөштө, көлкөлө, ҡотолоуы, ҡотолдоҡ;
Б)  төҙөлөште, көлкөлө, ҡотолоуы, ҡотолдоҡ;
В)  төҙөлөштө, көлкөлө, ҡотолоуо, ҡотолдоҡ;
Г) төҙөлөштө, көлкөле, ҡотолоуы, ҡотолдоҡ;
3. Яһалмаһүҙҙәр  генә  бирелгәняуапты  билдәлә.
А)  урман,  һунарсы, урман-тауҙар;
Б)урмансы,  һунарсы,  урман-тауҙар;
В)урмансы,  һунарсы,  урманлыҡ;
Г)урманда,  һунарсы, урманлыҡ.
    4.  Дауа, һауа, ҡыуа  һүҙҙәрендә  нисәһуҙынҡы  өн  бар?
А)  3;
Б)  2;
В)  1;
Г) дөрөҫ  яуап  юҡ.
     5.  Ирен  һуҙынҡыларығына  бирелгән    яуаптыбилдәлә.
А)  а, о, у, ы;
Б)  о, у, ы, и;
В)  а, о, у, и;
Г)  о, ө, у, ү.
3-сө  тест. Исем.
Iвариант
  1. Предметтың  атамаһынбелдергән  һүҙ  төркөмөнисек  атала?
А)  һан;
Б)   алмаш;
В)  исем;
Г)  сифат.
2.  Исемдәрҙеңкүплек  ялғауҙары  бирелгәняуапты  билдәлә.
А) -сы/-сө,  -лар/-ләр, -ҙар/ -ҙәр;
   Б) -лар/-ләр,  -ҙар /-ҙәр,  -тар/-тәр,-дар/-дәр;
В) -лар/- ләр,  -даш/-таш,  -лыҡ-лек;
Г) -лыҡ/ -лек, -сы/-се,  -даш/-дәш.
3.Исем  яһаусы  ялғауҙарбирелгән  яуапты  билдәлә.
А) -сы/-сө,  -лар/-ләр, -ҙар/ -ҙәр;
Б) -лар/-ләр,  -ҙар /-ҙәр,-тар/-тәр,  -дар/-дәр;
В) -лар/- ләр,  -даш/-таш,-лыҡ/-лек;
Г) -лыҡ/-лек, -сы/-се,  -даш/-дәш.
  4. Китабым, китабың, китабы  исемдәренең  ялғауынбилдәлә.
А)  эйәлеккилеш   ялғауы;
Б)  эйәлекзаты  ялғауы;
В)  хәбәрлекзаты  ялғауы;
Г)  дөрөҫяуап  юҡ.         
5. Баламын, балаһың   исемдәренең  ялғауынбилдәлә.
А)  эйәлеккилеш   ялғауы;
Б)  эйәлекзаты  ялғауы;
В)  хәбәрлекзаты  ялғауы;
Г)  дөрөҫяуап  юҡ.
II  вариант
  1. Исемдәр  нимәләрменән  үҙгәрә?
А)зат,һан,килеш;
Б)   зат, һан;
В)   зат, килеш;
Г)   зат,  һан,заман.
2.Ниндәй  исемдәр  тегейә  был  предметтыңкемгә  йәки  нимәгәҡарағанлығын  аңлата?
А)хәбәрлек  затындағы  исемдәр;
А)  эйәлек  затындағыисемдәр;
Б)   эйәлек   килештәгеисемдәр;
В)  дөрөҫ  яуапюҡ.
3.Исемдең хәбәр  урынында  ҡулланылыуынисек  атала?
А)хәбәрлек  заты;
А)  эйәлек  заты;
Б)   ҡылым;
В)  дөрөҫ  яуапюҡ.
       4. Ниндәй  килештәрҙеңбилдәле  һәм  билдәһеҙтөрҙәре  була?
А)  төп  һәмэйәлек  килештәрҙең;
Б)   эйәлек  һәмтөбәү  килештәрҙең;
В)   төбәү  һәмтөшөм  килештәрҙең;
Г)   Эйәлек  һәмтөшөм  килештәрҙең.
      5. Эш-хәрәкәттең  башланыпкиткән  урынын  йәкибөтөндән  айырылған   өлөштө,киҫәкте  аңлатҡан  килешнисек  атала?
А)  төшөм  килеш;
Б)  сығанаҡ  килеш;
В)урын-ваҡыт  килеш;
Г)   эйәлек  килеш.
III  вариант
  1.  Әлфиәкитап  уҡый. 
Бирелгән  һөйләмдәисемдәр  ниндәй  һөйләмкиҫәге ролен  үтәй?
А)  эйә, аныҡлаусы;
Б)тултырыусы,  аныҡлаусы;
В)  эйә, тултырыусы;
Г)  эйә,  хәбәр.
      2. Хат  яҙҙым, хатбашы  һүҙбәйләнештәрендә  хат  һүҙе  ниндәйкилештәрҙә  ҡулланылған?
А)  төп  һәмэйәлек  килештәрҙә;
Б)  төшөм  һәмэйәлек  килештәрҙә;
В)  төп  һәмсығанаҡ  килештәрҙә;
Г)  төп  һәмтөшөм  килештәрҙә.
         3. Әсәйемдең, атайымдың  тигәнисемдәрҙә  ниндәй  ялғауҙарбар?
А)  эйәлек  затыһәм  эйәлек  килешялғауҙары;
Б)  эйәлек  затыһәм  төбәү  килешялғауҙары;
В)  эйәлек  затыһәм  урын-ваҡыт  килешялғауҙары;
Г)  эйәлек  затыһәм  хәбәрлек  заты  ялғауҙары;
       4. Күплек  ялғауҙарыдөрөҫ   бирелгән  яуаптыбилдәлә.
А)  яҙҙар, Вәлиләр, таксиҙар;
Б)  яҙлар, Вәлиҙәр,  таксиҙар;
В)  яҙҙар,  Вәлиҙәр,таксилар;
Г)  яҙҙар,  Вәлиҙәр,таксиҙар.
    5. Тауҙарҙа  аҡҡар  ята.
Һөйләмдә  ҡалынхәреф  менән бирелгән исемдең  яһалышынбилдәлә.
А) яһалма;
Б)  тамыр;
В)  ябай;
Г)   ҡушма.
4-се  тест.  Сифат.
вариант
  1. Предметтың  билдәһен  белдергәнһүҙ  төркөмө  нисекатала?
А)  һан;
Б)   ҡылым;
В)   сифат;
Г)   ҡылым.
      2.Сифат  яһаусы   ялғауҙарҙыкүрһәт.
А)  -дар/-дәр,  -лы/ -ле;
Б)  -лы/-ле,   -сан / -сән,  -даш / -тәш;
В)  -тай / -тәй,  -тар / -тәр;
Г)   -ыс, -ҡы / -ке,  -и,  -аль,-ль.
3. Ниндәйсифат  дәрәжәләре  үтә, сөм, дөм, ғәжәп  кеүек  киҫәксәләр ярҙамында  яһала?
А)  төп  дәрәжә;
Б)сағыштырыу  дәрәжәһе;
В)артыҡлыҡ   дәрәжәһе;
Г)  аҙһытыу    дәрәжәһе.
4. Ҡайһысифаттар  дәрәжәләрҙә  үҙгәрмәй?
А)  тамыр  сифаттар;
Б)төпсифаттар;
В)   шартлы  сифаттар;
Г)   бөтәһе  ләүҙгәрә.
5. Ялҡау, эшлекһеҙ, булдыҡһыҙ  мәғәнәләре буйынса  ниндәйсифаттар?
А)  антоним  сифаттар;
Б)  синоним  сифаттар;
В)  омоним  сифаттар;
Г)   дөрөҫ  яуапюҡ.
II  вариант
  1. Ниндәй  һүҙтөркөмө  ҡайҙағы? ҡасанғы? ҡайһы?Һорауҙарына  яуап  бирә?
А)  рәүеш;
Б)  ҡылым;
В)  сифат;
Г)  алмаш.
   2. Сифаттарҡайһы  осраҡта  һан,эйәлек  заты,  килешменән  үҙгәрәләр?
А)  һөйләм  эсендә;
Б)   исем  урынындакилгәндә;
В)   исемде  асыҡлапкилгәндә;
Г)   исемдән  һуңкилгәндә.
  3. Ниндәйсифаттар  һүҙҙәрҙе  парлау, бәйләү,ҡабатлау  юлыменән  яһала?
А)  ҡушма   сифаттар;
Б)  тамыр   сифаттар;
В)  яһалма   сифаттар;
Г)  шартлы  сифаттар.
    4. Ниндәйсифаттар  предметтың  урыны, ваҡытыйәки  уның  нимәнәняһалыуы  яғынан  билдәһенбелдерә?
А)  ҡушма   сифаттар;
Б)  тамыр   сифаттар;
В)  яһалма   сифаттар;
Г)  шартлы  сифаттар.
5. Уртаҡ  мәғәнәлейәки  мәғәнәләре  яҡынбулған  сифаттар  нисекатала?
А)антоним  сифаттар;
Б)синоним  сифаттар;
В)омоним  сифаттар;
Г)   дөрөҫяуап  юҡ.
III вариант
1.Ауылды бейек-бейек  тауҙар,  ҡалынурмандар   уратып  алған.
Бирелгән  һөйләмдәгесифаттарҙың  яһалышын  билдәлә.
А)  тамыр  һәмяһалма  сифаттар;
Б)   ҡушма  һәмяһалма  сифаттар;
В)  ҡушма  һәмтамыр  сифаттар;
Г)   ҡушма  сифаттар.
2. Егәрленең  ҡулыете. Мәҡәлдә  ҡулланылғансифаттың  ялғауын  билдәлә.
А)  эйәлек  затыялғауы;
Б)  эйәлек  килеш  ялғауы;
В)  күплек  ялғауы;
Г)  дөрөҫ  яуапюҡ.
3. Егәрленең  ҡулыете. Мәҡәлдә  ҡулланылғансифат  һөйләмдең  ниндәйкиҫәге  булып  килгән?
А)  аныҡлаусы;
Б)  тултырыусы;
В)  эйә;
 Г)  хәл.
4.  Беҙҙең  баҡсалааҡһыл, күкһел, ҡыҙғылтсәскәләр  үҫә.  Бирелгән  һөйләмдәгесифаттарҙың  дәрәжәһен  билдәлә.
А) сағыштырыудәрәжәһе;
Б)артыҡлыҡ  дәрәжәһе;
В)  аҙһытыу  дәрәжәһе;
Г)  төп  дәрәжә.
5. Сифаттар  дөрөҫяҙылған  яуапты  күрһәт.
А)  ап-аҡ, иң-ҙур, бәләкәй  генә,  ҡыҙғылт;
Б)  ап-аҡ, иң-ҙур, бәләкәй  генә,  ҡыҙ-ғылт;
В)  ап-аҡ, иң  ҙур, бәләкәйгенә,  ҡыҙғылт;
Г)  ап-аҡ, иң  ҙур, бәләкәй  генә,ҡыҙғылт.
    Г.И. ИСМӘҒИЛЕВА,
Ейәнсура  районының  Иҫәнғол ауылы    башҡортгимназия-интернаты  уҡытыусыһы