Редакция журнала «Башҡортостан уҡытыусыһы» - филиал ГУПРБ Издательский дом «Республика Башкортостан»
» » Туныктымо пашаште историко‑краеведческий очерк‑влакым кучылтмо да «Шоръял» книга нерген
Туныктымо пашаште историко‑краеведческий очерк‑влакым кучылтмо да «Шоръял» книга нерген

И.Г. ТОЙГИЛЬДИНА,
Благовещенскысе шуко профилян профессиональный колледж туныктышо

«Шочмо верым ача-ава семын огыт ойыро – манеш калык. Шочмо-кушмо верым айдеме огыл, янлыкат ок мондо». Патриотизм манме лач шочмо верым йöратымаш да пагалымащ гыч тÿҥалеш. Башкир калык шке нерген шым тукым марте палышаш, а марий калык, шонем, тыгак. Кушеч ме шке тукым нерген пален кертына?
Шке кундем нерген, Пошкырт элыште илыше марий калык нерген кушто материалым мумо нерген ончыл номерлаште тÿрлö автор возен улыт. Интернет, газет, тоштыеҥмут, легенде, йомак, муро, калыкмут да молат, тыгак ял калыкын шарнымашыж-влакым, ойлымашыштым, топонимикын да антропонимыкын материалжым палемденыт. Нине источник-влаклан да эше учёный-шамычын шымлымыштым шотыш налын верысе историк-краевед-влак книгам возкалат.
Шукерте огыл лач тыгай оҥай книган, «Шоръял» лÿман, икымше ужашыже лектын. Нине историко-краеведческий очерк-влак кум ужаш дене лекшаш улыт. Авторже – Виталий Акиев, РФ журналист ушем членже, Пошкырт республикын печать да массовый информацийын сулло пашаеҥже, Яныш Ялкайн лÿмеш премийын, «Российын патриотшо» российский конкурсын лауреатше.
Конешне, тиде книга Калтаса районысо Шоръял ялын еҥже-влаклан гына огыл, моло лудшыланат пеш оҥай улеш. Сай лывырге да куштылго йылме дене возымо, шанче йылмым куштылемдыме. Книгаште кумдан палыме шанче, публицист, поэт, журналист, краевед-влакын шымлыме пашашт (журналист-публицист М. Кутлугаллямовын, профессор-влак А. Ас­­фандияровын, Н. Исанбаевын, С. Чер­ныхын, историк-влак И. Сайпановын, Н. Дитмарын, историк-этнограф Р. Ибрагимовын, философий доктор-влак Ю. Калитовын, И. Лехтиненын, писатель А. Пасетын, калык поэт А. Тимиркаевын, поэт А. Зайникаевын, краевед да туныктышо-влакын И. Сергеевын, Т. Тимиргалинын да молын), архив материал кумдан кучылтмо.
«Шоръял» книган икымше ужашын содержанийыште Моско олаште метром чоҥымо жап, сар годсо илыш да талешке-влак нерген, калык йÿла: йочам шочыктымо да куштымо, сÿан, тойымо – Шоръялын шочмыжо, топонимике нерген материалым вашлийына. Книгам лудаш куштылго, чоным тарвата, кугыеҥ ден изиланат, туныктышо ден тунемшыланат, шанче да моло еҥланат оҥай лиеш.
«Шоръял, Шоръял – Уралын чинче, мылам гын шöртньö тый улат», – воза Марий Эл республика калык поэтше Ана­толий Тимиркаев шке шочмо ялже нерген. Шонем, кажне Пошкырт кундем ял шке шотан чинче улеш, сандене шке шочмо вер нерген ме палышаш улына, ял, ола историйым шымлен, шке тукым нергенат шукырак пален налына, пошкудо калык илышымат умылена. Икманаш, йочам туныктымаште да куштымаште краеведений материал пеш виян йöн.