Редакция журнала «Башҡортостан уҡытыусыһы» - филиал ГУПРБ Издательский дом «Республика Башкортостан»
» » Шорыкйол пайрем (Класс деч öрдыжсö мероприятий)
Шорыкйол пайрем (Класс деч öрдыжсö мероприятий)

Э.М. ИВАНОВА,
Пÿрö районысо Памаш кыдалаш школын
марий йылмым да литературым туныктышыжо

Тÿҥ шонымаш. Тунемше-влакым Шорыкйол пайрем дене палдараш.
Задаче-влак. Уна-влакым вашлийме йÿла дене палдараш; йылмым лывырташ, уш-акылым вияҥдаш;марий калыкын сылне ойпогыж деке шÿмаҥдаш.(Пöрт кöргö. Йоча-влак модыт. Суртоза шогылтеш.)
Озавате. Шорыкйол пайремын пытартыш кечыжым эртараш погынен улына. Веселан эртараш кÿлеш. Тиде пайрем ожсо гыч кодшо пайрем. Уныкам-влак, толза ÿстел тöрыш, мелнам высмылтена (тамлена), чайым йÿына. (Озавате, йоча-влак чайым йÿыт, тиде жапыште омсам тÿкалтат. Васли кугыза, ÿдыр-влак пурат. Иктыже маскам вÿден.)
Васли кугыза. Поро кас! Шорыкйол дене!
ЎдырКувай, тÿнö йÿштö, ме модаш толын улына, пуртеда?
ОзаватеПурыза, пурыза, мÿндыр уналан эре куанена.
Йоча. О-о, Васли-влак толыныт!
Вес йоча. Маскамат конденыт!
Озавате. Ну-ка, маска, мыланна ончыктен пу-ян, тений могай илышым конденат? Нелым але куштылгым? (Маска ончыкта.)
ОзаватеКуштылго манеш. Шурнылан, емыжлан унена? (Маска ончыкта.)
ОзаватеПашам ышташ она öркане гын, унена.
ЎдырАйста туп кырен модына. (Туп кырен модаш тÿҥалыт. Маска (Васли кугыза) тупшо дене савырнен шинчеш. Рвезе-ÿдыр-влак модаш тÿҥалыт. Маскан тупшым Полина миен пера.)
ЧыланатКö?
МаскаПолина.
ЧыланатМом ышта?
МаскаМурым муралта. (Полина мура.)
КуваПеш сай мурым мурен моштет, патыр улат.
УдырАйста ынде сокыр тагала модына! (Модыт. Маска озаватым миен куча.)
ЧыланатМом ышта?
МаскаЙомакым ойла. (Озавате йомакым колта.)
Озавате. Илен улмаш ик кува. Кугече пайремлан тудын деке пеш шуко уна толын. Кувалан ятыр муным чиялташ да уна-влакым йошкар муно дене сийлаш логалын. Пайрем эртен кая. Куван ик чывыже игым лукташ моткоч шичнеже. А тудын муныжо кодын огыл. Сандене кува чыве йымалан лудо муным пышта. Чыве пыжашыштыже муным шуко жап ырыктен шинча. Ик кечын кува онча: муно-влак шелышталтыныт. Вашке иге-влак лектыт. Чыве моткоч куанен. Кува иге-влакым куршышко погалта да уремысе шаршудыш колта. Иге-влак, пик-пик-пик манын, авашт воктен пöрдыт. Чыве игыж-влаклан ойла:

– Ке-ке-ке! Ке-ке-ке!
Ида кай торашке!
Ик, кок, кум,
Ныл, вич, куд,
Чоя пырыс
Кочкеш вет!

Шудо нöшмым, шукшым муэшат, игыже-влакым сийла. Кенета лудиге-влак вÿд лакым ужылдат, тушко йÿштылаш куржын пурат. Чыве, игыже-влак вÿдыш пурен каеныт манын пеш лÿдын, лаке йыр куржталеш, кыдетла. Йÿкым колын, пöрт гыч кува лектеш. Ийын коштшо иге-влакым вÿд гыч луктеш. Чыве пеш йывырта. Игыже-влакым вÿдалтен, вÿта велыш наҥгая, шулдыр йымакше погалта.
Кеч-мом манза: кажне авалан шке игыже, шочшыжо шерге. Йомак – умбак, мый – тембак. Кö колыштын – коҥгамбак.
ЧыланЙомакше пеш оҥай.
Рвезе. Айста туштым туштена. Туштым туштем – палыза, мо лиеш – каласыза: пöрт ÿмбалне кинде курика кеча.
ЧыланатТылзе.
Ўдыр. Ик мундыра шым рожан.
ЧыланатВуй.
Рвезе. Чондымо чонаным куштыкта.
ЧыланатГармонь!
Ўдыр. Чыланат туштым паледа, патыр улыда. А ынде умбакыже шергаш оптен модына. (Ўдыр шергаш оптен кая.)
ЎдырКö дене?
Маска. (Йоча лÿмым каласа.)
ЎдырМом ышта?
Маск. Кушталтен пуа.
РвезеАйста, йолташ-влак, кушталтена!
ЧыланатАйста! (Марла куштымаш.)
РвезеЫндыжым пар кычалын модына.
Чылана. Айста! (Пар ден йыр шогалыт, модыт, ÿдыр пар деч посна кодеш.)
ЧыланатДаша кодын. Тылат мураш.
ДашаЎдыр-влак, полшыза.
Ўдыр-влак. Полшена. (Ўдыр-влак мурат.)
РвезеЎдыр-рвезе-влак уремыш каяш жап шуын, айста каена.
Васлий-влак. Шурнылан поян лийза. Вÿташте вольыкда таза лийже, öрчыжö. Пакчаште пареҥге уныжо. Шкат таза лийза!
Ўдыр. Пеш кугу тау, кувай, шокшын вашлиймыланда. Вес ий марте чеверын кодса.
Озавате. Чеверын кайыза. Адак унала толза.
Чыланат. Толына.
Ўдыр. Айста курыкыш мунчалташ каена.
Чыланат. Каена гын, каена. (Мурен каят.)
Ой, чеверын, чеверын да
Эше ик гана чеверын.
Теже мемнам, меже тендам
Мондаш огыл нигунам.